Gekoelde Blikken

Gekoelde Blikken

Wat kan hier je verwachten?

In de media vallen me soms dingen op over fotografie (Categorie - zie links: "Foto's in de media"); het levensverhaal van mijn schoonvader ("Maurits Van Neck drijft zijn zaken op" - categorie: "Maurits Van Neck") had hier een plaatsje en wordt nu in afleveringen gepresenteerd evenals mijn bevindingen die ik over het "Boekske" (1770) van de H. Barbara bijeensprokkelde (categorie: H. Barbara").
Samengevat met een flinke knipoog tot "Gekoelde blikken".

’t Aelst, by Judocus D’Herdt, boekdrukker (7)

H. BarbaraGeplaatst door Bert Deruyck 31 jan, 2013 13:50:53

Wat kunnen we meer te weten komen over de uitgave van het Barbaraboekje? Wie is de auteur? Wanneer is het gedrukt? Wie was de drukker?

“Getrokken uyt ...”

De auteur van het boekje mogen we om niet direct duidelijke redenen enkel kennen bij zijn initialen: A.F.V.U. Uit de approbatie van 1673, de kerkelijk goedkeuring tot drukken, komen we alleen te weten dat hij een karmeliet was, “eenen Religieus van d’Orden der Broederen van de glorieuze Maget Maria des Bergs Carmeli”.

A.F.V.U. de auteur noemen, is misschien wat veel gezegd. Hij was alleszins de samensteller. De inhoud van het Barbaraboekje is afgeleid van (“getrokken uyt”) een boek van Cornelius Perdaens alias Perdanus, die onderpastoor was van de collegiale Sint-Martinuskerk van Aalst. Bij de beschrijvingen van de mirakels wordt nog enkele keren extra vermeld dat ze van “Perdanus” zijn.

Van het boek van Perdaens, onderpastoor van de Sint-Martinuskerk van Aalst zijn twee exemplaren bewaard in de Universiteit van Gent : “Gheestelyke wapenen teghen de doodt. Het leven ende mirakels vande heylige maghet Barbara”, uitgegeven en gedrukt in 1639 te Brussel door drukker Lucas van Meerbeeck. De “approbatio”, Latijn voor approbatie, de kerkelijke toelating voor het drukken van deze uitgave, is overgenomen in het Barbaraboekje. Getekend: Georgius Colvenerius . Gedateerd: Douai, 18 oktober 1638.

Er is zeker nog één andere auteur. Onder het levensverhaal van H. Barbara op blz. 38 staat een naam: J. F. Dierickx en een datum: 3 augustus 1770. Verdere gegevens over J. F. Dierickx hebben we niet kunnen achterhalen.

“…zal dit Boekxken profytelyk worden in Druk uyt-gegeven”

De eerste druk van deze versie van het Barbaraboekje kan op basis van de approbatie gesitueerd worden te Brussel in 1673 “…zal dit Boekxken profytelyk worden in Druk uyt-gegeven”. Herdrukken volgen te Ieper in 1685, te Dendermonde in 1738 en ten slotte volgens de vierde en laatste vermelde approbatie de herdruk te Aalst in 1770. Het Barbaraboekje is dus gedrukt in 1770. Het was J. Sterckx, de pastoor van Erembodegem (“Pastor De Heerenbodeghem”) die op 12 juli 1770 de kerkelijke goedkeuring gaf. Volgens de Potter en Broeckaert zou de eerste uitgave pas in 1685 gebeurd zijn. Door de opeenvolging van de approbaties die telkens verwijzingen naar een vorige druk moet dit een vergissing zijn. De uitgave van 1738 is volgens hen gedrukt en uitgegeven door J.-J. Du Caju te Dendermonde.

De approbaties van 1685, 1738 en 1770 hebben het uitdrukkelijk over een herdruk. Hieruit zouden we kunnen besluiten dat de tekst van elke herdruk identiek was aan de oorspronkelijke druk van 1673. Dit is niet het geval. Enkele delen zijn later gedateerd dan 1673. Dat is niet alleen zo met het levensverhaal van de H. Barbara geschreven in 1770 door J. F. Dierickx, maar ook de inleiding is later te dateren dan 1673. Die tekst verwijst immers naar Innocentius XII die pas in 1691 paus werd. Die tekst kan dus ten vroegste in 1691 gesitueerd worden en kan dus alleen in de herdrukken van 1738 en 1770 gestaan hebben. Het is weinig waarschijnlijk dat A.F.V.U. 65 jaar na de eerste uitgave betrokken was bij de heruitgave van 1738. We vermoeden dat die tekst van een andere, onbekend gebleven auteur is.

  • Reacties(0)//www.bertderuyck.be/#post13

Alderbest (6)

H. BarbaraGeplaatst door Bert Deruyck 29 jan, 2013 21:03:53

Dat het Barbaraboekje “gewonnen” werd, doet vermoeden dat het een prijsboek was voor beste leerlinge van de klas of de beste leerlinge voor een bepaald vak.

Mijn schoonvader heeft zijn overgrootmoeder Adelia nooit gekend. Hij heeft dus moeten vernemen van zijn ouders, grootou­ders of andere familieleden dat het haar “alterbest” was. Zo noemt hij het boekje nu nog. Die benaming is dus zo overgeleverd, maar een courant woord is “alterbest” heden helemaal niet. Speur­werk naar een mogelijke betekenis van “alterbest” of “alter best” in de rich­ting van een prijs­boek heeft niets opgeleverd. Pas als we “alterbest” beschouwen als een ver­bastering van “alderbest”, komen we tot een zinnige beteke­nis.

In het Middelnederlandsch handwoordenboek staat:

“Alder-, in samenstellingen met bijv. naamwoord in de superlatief [dus allerliefst, allermooist], zie: aller-

Alder-, in samenstellingen met zelfst. naamwoord (hant, tiere e.a.) [allerhande, allerheiligen, allerlei], zie: aller-”.

“Alderbest” is dus gewoon een combinatie van het eerste type, met “best” als bijvoeglijk naamwoord in de superlatief. Zoals ook in “alderschroomelykste, aldervervaerlyksten, alder­sterkste, alderboosten, alderheyligste”, woorden die we vonden op de eerste paar bladzijden van het Barbaraboekje.

“Alderbest” kan in deze context als bijvoeglijk naamwoord niet slaan op het boekje zelf. Het moet hier slaan op een per­soon die “alderbest” was. “Alderbest” is dus een verkorting van “alderbeste leerling”. Te vergelijken met “eerwaarde pater” als we die enkel aanspreken met “eerwaarde”. Het bijvoeglijk naamwoorden “eerwaarde” en "alderbest(e)" zijn zelfstandig naamwoorden gewor­den.

  • Reacties(0)//www.bertderuyck.be/#post11

Het Spinhuis te Gijzegem (5)

H. BarbaraGeplaatst door Bert Deruyck 28 jan, 2013 21:14:00

15 jaar was ze toen overgrootmoeder Adelia De Rijbel in 1833 het Barbaraboekje “won” als “alderbest” in het Spinhuis van Gijzegem. Het Spinhuis in de Dorpstraat van Gijzegem was op 21 januari van haar geboortejaar 1818 geopend met vier leerlingen. Het oprichten van deze school was een initiatief van gravin de Rabiano, echtgenote van baron Lecandèle, Heer van Gijzegem. Het was een familie van zijdehandelaren die reeds generaties behoorde tot de Ant­werpse adel. De armoede en het gebrek aan ontwikkeling van de kinderen uit de volksklasse trok hun aandacht. Ze wilden aan die toestand verhelpen. De plaatselijke bevolking noemde de gravin “de goede Mevrouw”. De Gentse bisschop Mgr. de Broglie had haar gesuggereerd een school voor arme kinderen te begin­nen, nadat haar pogingen een hospitaal en een tehuis voor ouden-van-dagen op te richten waren mislukt.

Op vraag van gravin de Croix van Dadizele, een vriendin van gravin de Rabiano, stuurde de overste van de Zusters van Onze-Lieve-Vrouw-ten-Bunderen te Moorslede zuster Barbara Cool en haar leerlinge Sophie Engels naar Gijzegem. Samen met Marie Vermassen uit Smetlede, een dienst­meisje van de barones, begonnen ze in 1818 met de spinschool. Uit deze kern ont­stond ook een religieuze gemeenschap. Op 14 december 1819 legden de eerste 3 zusters de geloften af. Eind 1820 waren er reeds 18 zusters en in 1823 al 45. De snel groeiende religieuze gemeenschap noemde zich de zusters van Sint-Vincentius a Paulo, “dienstmaagden der armen”. In 1833 waren er twee afdelingen: één voor de armen en één voor betalende leerlin­gen: de “pensionaires”. Welke afdeling overgrootmoeder Adèle volgde, is niet bekend. Wellicht die voor de armen want de gekende beroepen van haar vader waren dagloner, wever en landbouwer. Hij had ook een kroostrijk gezin. Het is evenmin bekend hoe lang Adèle naar de spinschool is geweest.

  • Reacties(0)//www.bertderuyck.be/#post9

Overgrootmoeder Adèle (4)

H. BarbaraGeplaatst door Bert Deruyck 28 jan, 2013 21:09:04

Mijn schoonvader had zoals iedereen vier overgrootmoeders. Overgrootmoeder Adèle was de moeder van zijn moeders moeder.

Adèle - officieel Adelia - De Rijbel werd geboren te Hofstade op 11 mei 1818 als achtste van de tien kinderen van Joannes en Maria Van Den Brande. Ze was 38 jaar als ze op 29 november 1856 te Hofstade huwde met de 11 jaar jongere Victor De Smet (1829-1907), zoon van Frans en Theresia De Rijbel. Samen kregen ze vier kinderen, met als tweede de latere grootmoeder Maria Ludovica De Smet die te Hofstade werd geboren op 3 april 1859.

Overgrootmoeder Adèle over­leed te Hofstade op 25 juni 1905. Ze werd 87.Op haar bidprentje lezen we o.a.: “Hare langdurige ziekte heeft zij verdragen met bewonderensweerdig geduld en blinde onderwerping. Gedurig sprak zij: “het is den wil van God, ik draag Hem mijn lijden op tot uitboeting mijner zonden. – Ik ben nu al 87 jaar op de wereld, Onze Lieven Heer mag mij halen als ’t Hem beliefd: ik verlang om bij Hem te zijn.
Godvruchtig in het leven, was zij ook stichtend in het sterven.

Grootmoeder Maria Ludovica De Smet huwde als ze 22 jaar was op 19 juli 1881 te Hofstade met Aloysius Clinckaert (1856-1933), zoon van Franciscus Klinckaert en Rosalie Van­densteen. Zij kregen tien kinderen, met als de tweede de latere moeder van Maurits Van Neck, Maria Cesarina Clinckaert die te Hofstade werd geboren op 5 november 1883.
Grootmoeder Maria Ludovica overleed te Hofstade op 18 november 1930. Ze werd 71.
Moeder Maria Cesarina Clinckaert huwde als ze 29 jaar was op 10 september 1913 te Hofstade met Frans Alouis Van Neck (1886-1967), zoon van Joannes Baptista en Maria Leo­nia Willockx. Zij kregen vijf kinderen, met als jongste Maurits Van Neck die te Hofstade werd gebo­ren op 5 sep­tember 1926, mijn schoonvader.

Moeder Maria Cesarina overleed te Hofstade op 28 februari 1975. Zij werd 91.

  • Reacties(0)//www.bertderuyck.be/#post8

H. Barbara: “gewonnen door Adelia Derybel int spinhuys te Ghyseghem 1833 (3)

H. BarbaraGeplaatst door Bert Deruyck 26 jan, 2013 22:01:14

We bekijken eerst de notitie op de niet bedrukte achterkant van de voorpagina. Welke van de vier overgrootmoeders van mijn schoonvader was “tant­jen Adèle”? Wat was het Spinhuis te Gijzegem?

Ook de volgende afleveringen krijgen een volgnummer en er wordt telkens naar verwezen. De vorige aflevering lees je hier, de volgende hier, telkens in een nieuw venster.]

  • Reacties(0)//www.bertderuyck.be/#post6
Volgende »